Η κλεψύδρα των φυλακών δεν χωράει άλλη άμμο, γέμισε και κινδυνεύει να σπάσει
Ο υπερπληθυσμός των κρατουμένων στις Φυλακές δεν είναι ένα αμιγώς ελληνικό πρόβλημα. Είναι κοινό πρόβλημα, ευρωπαϊκό, αλλά και παγκόσμιο που συναντάται σε όλα τα ευνομούμενα κράτη.
Ο συνωστισμός των κρατουμένων και οι συνθήκες κράτησης είναι εκ των πραγμάτων μια παρεπόμενη ποινή, η οποία δημιουργεί μια αλληλουχία άλλων σοβαρότατων προβλημάτων, όπως είναι η ασφαλής και ομαλή διαβίωση των κρατουμένων, καθώς και η αξιοπρεπής και ασφαλής εργασία των εργαζομένων μέσα αυτές.
Αυτά όμως, πλέον θεωρούνται «κλισέ» και «τετριμμένα». Χρόνια λέγονται.
Από το 1935:
«Όλη η Ελλάς είνε γεμάτη από κτίρια φυλακών. Άλλα ανήλια μπουδρούμια μουχλιασμένα και σκοτεινά, και άλλα κάπως καλλίτερα, διόλου όμως υποφερτά. Γιατί εκεί που τα δωμάτια είνε καλά, υπάρχει αποπνικτική συσσώρευσις φυλακισμένων. Η έλλειψις χώρου είνε απελπιστική και οι άνθρωποι είνε στιβαγμένοι σαν σαρδέλλες.».
(Κ. Φαλτάιτς, Εφημερίδα Η ΕΘΝΙΚΗ, 1/12/1935.)
Τα χρόνια πέρασαν, αλλά οι αριθμοί είναι και σήμερα αμείλικτοι.
Τον Σεπτέμβριο που διανύουμε, ο συνολικός αριθμός των κρατουμένων σπάει κυριολεκτικά ρεκόρ. Στα Σωφρονιστικά Καταστήματα, η επίσημη δυνατότητα κράτησης είναι 10.763 θέσεις. Στις 2/9/2026 ο συνολικός αριθμός αγγίζει τους 14.055 κρατούμενους. Η διαφορά που προκύπτει από την αφαίρεση είναι 3.292, δηλαδή αυτοί οι άνθρωποι μέσα στις φυλακές είτε κρατούνται σε χώρους κράτησης που δεν προβλέπεται να κρατούνται, είτε κοιμούνται σε πατώματα ή κοινόχρηστους χώρους.
Είναι επίσης γνωστό, ότι οι ασφυκτικές συνθήκες κράτησης δημιουργούν περαιτέρω εντάσεις, ενώ φυσικά και ακυρώνεται κάθε έννοια ή τυχόν προσπάθεια διαχωρισμού των κρατουμένων για οποιοδήποτε λόγο. Οι εργαζόμενοι μέσα στις φυλακές, το σωφρονιστικό προσωπικό, έρχεται κάθε μέρα αντιμέτωπο με καταστάσεις που ξεπερνούν τους εαυτούς μας.
Και επειδή μερικοί αρέσκονται σε αριθμούς, ορίστε μερικοί εντελώς ενδεικτικοί:
ΕΣΚ Νέων Αυλώνα: υπερπληθυσμός 216%
ΣΚ Κορυδαλλού Ι: υπερπληθυσμός 150%
ΣΚ Δράμας: 150%
ΣΚ Πάτρας: 155%
Μεσοσταθμική υπερπλήρωση σε όλες τις φυλακές άνω του 130%.
Να σημειωθεί ότι θα είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον η στατιστική αποτύπωση των υφ’ όρων απολύσεων, οι οποίες μάλλον είναι απογοητευτικές.
Η αντιμετώπιση του υπερπληθυσμού των κρατουμένων δεν ήταν ποτέ μια εύκολη υπόθεση, ενώ κατά περιόδους αποτελεί δυστυχώς και πεδίο πολιτικής διαμάχης. Κατά την προσωπική μου άποψη καμία πολιτική αποσυμφόρησης δεν μπορεί σε βάθος χρόνου να κριθεί ως επιτυχημένη, παρά μόνο παροδικά. Ούτε οι διαδοχικοί αποσυμφορητικοί Νόμοι Παρασκευόπουλου, Κοντονή ή Καλογήρου (υπουργοί Δικαιοσύνης επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ), ούτε φυσικά οι πρόσφατες προσπάθειες αποσυμφόρησης απέδωσαν. Οι μεν πρώτοι διότι δεν συνοδεύτηκαν από κανενός είδους μεσοπρόθεσμο ή μακροπρόθεσμο σχεδιασμό σωφρονιστικής ή αντεγκληματικής πολιτικής (ορισμένοι έβγαζαν σπυριά από την φράση «προγραμματισμό δημιουργίας νέων φυλακών»), ενώ οι πρόσφατες προσπάθειες αποσυμφόρησης φυσικά και έπεσαν στο κενό.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο (που συν τοις άλλοις διαθέτει το 20% στην αποδεδειγμένα αποτυχημένη βιομηχανία των ιδιωτικών φυλακών) ο υπερπληθυσμός απασχολεί ιδιαίτερα την Κυβέρνηση των Εργατικών και προσανατολίζεται σε αναθεωρημένο πρόγραμμα πρόωρης αποφυλάκισης.
Οι Ελληνικές φυλακές βρίσκονται σε κρίσιμη καμπή και το πρόβλημα δεν είναι ο υπερπληθυσμός. Το ανησυχητικό είναι ότι ο προβληματισμός για το τι συμβαίνει μέσα στις Φυλακές δεν δείχνει να απασχολεί αυτό που πολύ κομψά ονομάζεται «κοινή γνώμη».
Ίσως να είναι άλλη μια ανησυχητική ένδειξη της κοινωνικής παγωμάρας μας για μια ουσιαστική συζήτηση όλων των εμπλεκομένων (δικαστών, εισαγγελέων, πολιτικών, δικηγορικών συλλόγων, εργαζομένων μέσα στις φυλακές, εγκληματολόγων κοκ) για το σωφρονιστικό σύστημα στην χώρα μας.
Ίσως να απαιτείται η δημιουργία ενός Εθνικού Συμβουλίου για το σωφρονιστικό μας σύστημα, κατά τα πρότυπα του Εθνικού Συμβουλίου Παιδείας.
Ίσως η πολιτεία θα πρέπει να σκύψει πάνω από τις φυλακές επιτακτικά.
Ίσως η πολιτεία πρέπει να ξεκινήσει από τις φυλακές Νέων και Ανηλίκων, ειδικά στην Κασσαβέτεια.
Ίσως η παιδική και νεανική παραβατικότητα έπρεπε να είχε γίνει «χθες» εθνική μας προτεραιότητα.
Η κλεψύδρα των φυλακών δεν χωράει άλλη άμμο, γέμισε και κινδυνεύει να σπάσει.
* Γράφει ο Σπύρος Καρακίτσος, π. Πρόεδρος και μέλος του Δ.Σ. της Ομοσπονδίας Σωφρονιστικών Υπαλλήλων Ελλάδος (ΟΣΥΕ)