Marina Skoumpou
Το «Πώς να γίνεις Τύραννος» είναι μια εξαιρετική παραγωγή του Netflix, ένα πρωτότυπο και καθηλωτικό ντοκιμαντέρ που φωτίζει πτυχές της διαδρομής δικτατόρων που κηλίδωσαν την παγκόσμια ιστορία από την σταδιακή άνοδό τους μέχρι την πτώση.
Πυξίδα «πορείας» (αιματοβαμμένου μονόδρομου για την ακρίβεια) οι θεμελιώδεις «αρχές» του Εγχειρίδιου του Τυράννου: 1) Συγκέντρωση Εξουσίας, 2) Συντριβή αντιπάλων, 3) Διακυβέρνηση μέσω Τρόμου, 4) Έλεγχος της Αληθείας, 5) Οικοδόμηση νέας κοινωνίας και 6) Διαιώνιση. Οι τακτικές υλοποίησής τους ποικίλλουν: από τη λογοκρισία, τη στοχευμένη στελέχωση της ομάδας των εμπίστων, την απόκρυψη της αγριότητας, την πλύση εγκεφάλου στη νεολαία έως τη διαφθορά της επιστήμης, την επιλογή εξιλαστήριων θυμάτων που ευθύνονται για τα δεινά του λαού, τον κλονισμό της εμπιστοσύνης μεταξύ των πολιτών και την χυδαία εργαλειοποίηση του νόμου (Για την ακρίβεια η ορολογία είναι πολεμική: «Weaponize the Law», ήτοι «Κάνε τον νόμο όπλο), η φαρέτρα είναι ανεξάντλητη και ο στόχος ένας: η εξάλειψη κάθε ατομικής αντίστασης.
Παραθέτω εδώ κάποια ενδιαφέροντα αποσπάσματα από το κάθε επεισόδιο (οι αριθμοί αντιστοιχούν στα επεισόδια):
1) «Η συμμόρφωση είναι βασικός στόχος για τον οποίο πασχίζουν οι τύραννοι. Ο λόγος που ενίοτε πετυχαίνουν όλως περιέργως, είναι γιατί πείθουν τους οπαδούς τους ότι δεν πρόκειται περί συμμόρφωσης αλλά περί ενότητας» επισημαίνει ο Καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης και Φιλοσοφίας Waller Newell. (Σας θυμίζει κάτι;)
3) «ΤΑΚΤΙΚΗ: ΔΙΑΛΕΞΕ ΕΞΙΛΑΣΤΗΡΙΟ ΘΥΜΑ. Κάθε καλός τύραννος ξέρει ότι το Έθνος αποτελείται από ανθρώπους με αισθήματα. Και τα αισθήματα είναι διαχειρίσιμα». Η εύρεση εξιλαστήριου θύματος είναι αποτελεσματική τακτική (Fathali Moghaddam, Καθηγητής Ψυχολογίας, Georgetown University). «Το να κατηγορείς κάποιον άλλον για τα δεινά του λαού, κερδίζεις εμπιστοσύνη και στήριξη από τον λαό» (Mariam Mufti, Καθηγήτρια Πολιτικών Επιστημών, Waterloo University). «Τα παραδείγματα άπειρα: ο Στάλιν κατηγόρησε τους πλούσιους αγρότες, ο Χίτλερ έχτισε όλο το κίνημά του εκδιώκοντας τους Εβραίους». (Σας θυμίζει κάτι;)
«Ακόμη και οι τυραννικές κυβερνήσεις συναντούν εμπόδια, τους γνωστούς μας νόμους. Πρέπει να τους διαλύσεις. ΤΑΚΤΙΚΗ: ΚΑΝΕ ΤΟΝ ΝΟΜΟ ΟΠΛΟ (Weaponize the Law)». «Η ιδέα είναι να αποδυναμωθούν όλοι οι θεσμοί που λειτουργούν ελεγκτικά στην εξουσία» (Asha Rangappa, Yale Jackson Institute for Global Affairs). «Και μόλις τα εμπόδια πέσουν, στρέφεις τον νόμο εναντίον του εξιλαστήριου θύματος».
4) «Αν είσαι τύραννος μέσα σε έναν χαοτικό κόσμο η αλήθεια συχνά δε βολεύει. Η αλήθεια είναι πρόβλημα για έναν αυταρχικό ή δικτάτορα γιατί η αλήθεια προσκαλεί τον διάλογο. Σημαίνει ότι μπορούμε να αμφισβητούμε τις ιστορίες που μας λένε». Μετρ της προπαγάνδας ο Στάλιν «επιστράτευσε» τον W. Duranty, τον άνθρωπο των New York Times στη Μόσχα από το 1922 προκειμένου να τον βοηθήσει να τραβήξει την προσοχή μακριά από τον λιμό. Αμφιβόλου ηθικής και φιλοδοξιών, καθώς περιγράφεται, δημοσιογράφος κατέστη –αναμενόμενα- το ιδανικό «δεκανίκι» της Εξουσίας.
«Ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία ενός ηγέτη είναι το ποιος ελέγχει τις πληροφορίες (Maria Konnikova, συγγραφέας). «Όταν μπορείς να κλείσεις κανάλια, μπορείς να τυπώσεις το αφήγημα της επιλογής σου και το κάνεις την πραγματικότητα που βιώνουν οι πολίτες σου» (Asha Rangappa, Yale Jackson Institute for Global Affairs).
«Για να αποφέρει καρπούς ωστόσο, ο πόλεμος κατά της αληθείας πρέπει να καταρριφθεί ένα ακόμη εμπόδιο που αποτελεί ανάχωμα στον απόλυτο έλεγχο των μυαλών: η πίστη που έχουν μεταξύ τους. Οι σχέσεις μεταξύ των πολιτών είναι απειλή για ένα απολυταρχικό καθεστώς ΤΑΚΤΙΚΗ: ΚΛΟΝΙΣΕ ΤΗΝ ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗ. Ισχυρότατο εργαλείο: Αν δεν εμπιστεύεσαι κανέναν εύκολα παραδίνεσαι στην εξουσία του κράτους γιατί οτιδήποτε άλλο είναι ύποπτο. Γείτονες κατέδιδαν γείτονες, παιδιά άρχισαν να καταδίδουν τους γονείς τους».
5) «Οι απολυταρχικοί ηγέτες κυβερνούν περιορίζοντας τα δικαιώματα των λαών. Οι ηγέτες λένε ότι αυτό συμφέρει το κράτος, τον λαό (Σας θυμίζει κάτι;)»
6) «Η αφοσίωση είναι ανάλογη των εναλλακτικών. […] Μια χώρα που είναι σε πόλεμο πρέπει να είναι ενωμένη. […] Είναι μέρος της δουλειάς να εμπνέεις τη θυσία» (Σας θυμίζει κάτι;).